D. M. Shamsher Ali 
(Jessore)

exkPt :         
        AwìæRwxZêK LøwxZ oóedí ekiwdÖ xgšwdy W. Gi miËmk Awly (mwxìæ) jËmwËkk KÚxZ oìæwd„ 1937 owËlk dËh¹k iwËo xeZwk Kiêþÿl K×xÄtw ÌRlwk ÌhrwiwkwËZ xZxd RdôMÞpY KËkd„ Ñex¢K oÔË¢ xZxd jËmwk obk awdwk xoxŠtw MÞwËik (goÖxëbtw) gwxoëbw„ xeZw ikÉi Awiyk Awly ÌklIËtk Pyf Kiêwxmtwl Axfowk xQËld„ iw kxpiw LwZ×d xQËld GKRd MÙxpYy„ xeZw-iwZwk 12 oìæwËdk iËcø miËmk Awly 4aê Ggv hwBËbk iËcø ZÚZyt„ gr hwB ÌiR hwB, ÌiS hwB I ÌQwU hwB BËìæKwl KËkËQd„ ÌiS hwB Bþewpwxdk iøwËdRwk xQËld„ Adøwdø hwB’kw PwKxk I gøgow-gwxYRø KËkd„

gwlø Rygd :         
        W. miËmk Awlyk gwløRygd KwËU P×twWwŠwt, exúPigËŠk kwdw NwËU I jËmwËk„ P×twWwŠwËZ AgþÿwdKwËl ÌklËýUmËd DeipwËbËmk xKQÖ gËkYø gøx£ß’ËK ÌbLwk oÖËjwM ewd„ ZwËbk iËcø kËtËQd ipwZíw Mwy, Ìiwpwóib Awly xRdíwp I AkØdw Awmkwf Awly„ Z^wk iËd eËr P×twWwŠwËZ GKgwk Rwiêwd f×Ugl xUi GËoxQl„ Rwiêwd xUi GLwËd ÌLlËZ AwoËg GUw xQl ÌoB oiËtk Rdø GKUw bwkØd AwdËëbk xgnt„ ÌklËýUmËdk KwËQ ZLd owKêwo pItwk NUdw GLdI Z^wk id ÌaËK iÖËQ jwtxd„ jLd oøw pËZw ZLd xZxd ÌýUmËdk gÛyËRk Dek ew S×xlËt gËo awKËZd Awk ÌbLËZd AËdK bÔk pËZ ixpn AwËLk Mwry ÌUËd xdËt AwoËQ„ erìæ Ìglwt oÔËjêwk lwlËP Awhwk owËa ÌoB ixpËnk ewËtk cÔlw xiËm Ìjd GK AekÕe bÙËmêøk oÙxÄ pËZw„ Gog þôÙxZ GLdI Z^wk iËd MhykhwËg bwM KwËU„ 
 
xmqw Rygd :
        Rdwg miËmk Awlyk xmqw Rygd ÂkØ pt P×twWwŠwËZ BDoÖf iwýUwËkk ewVmwlwËZ„ GLwd ÌaËK iÔlZ Z^wk MxdËZk xhx£ ÑZky pt„ 1945 owËl PwK×xkRyxg xeZw P×twWwŠw pËZ gbly pËt oexkgwËk Pxgµm ekMdwk kwdwNwËU PËl jwd„ ÌoLwdKwk xgLøwZ lwlËMwewl Æ×Ël Z^wËK hxZê Kkw pt„ bÖB gQk ÌoLwËd ÌlLw-erw Kkwk ek 1947 owËl Ìbm hwËMk ek 1948 owËl xeZw oexkgwËk xdR ÌRlw jËmwËk PËl AwËod„ mpËkk nxÄZlw ewrwËZ GKxU gwow hwrw KËk þÿwtyhwËg gogwo KkËZ ÂkØ KËkd„ 1948 owËl jËmwk xRlw Æ×Ël eéi ÌmÛYyËZ miËmk Awly’ËK hxZê Kkw pt„ 1954 owËl GB Æ×l pËZ xZxd KÚxZËZòk owËa iøxUÛK ewm KËkd„ 
        xRlw Æ×Ël erwKwlyd jwËbk owËa oLøZw MËr DËV Z^wËbk iËcø kËtËQd xgxmÄ xmqwxgb I oiwRËogK ikÉi eÞËfok Ìiw: mkyf ÌpwËod, owËgK Z£òwgcwtK okKwk eÞcwd xgPwkexZ lxZf×k kpiwd, xgxmÄ owxpxZøK I MyxZKwk W. Ìiw: ixdkØŒwiwd eÞiÖL„ Æ×l RygËd xZxd ÌlLw-erwk ewmwewxm ÆwDxUv-Gk iZ xgxhdí owiwxRK I owvÆÚxZK ovMVËdk owËa jÖ£ß awKËZd„ Qw¢ xpËoËg miËmk Awly xQËld AZøìæ Ìicwgy„ gkwgkB KõwËo xZxd eÞai þÿwd AxcKwk KkËZd„ ekyqwk LwZwt xmqËKkw GËKgwËkB lwl Kwxlk bwM xbËZ ewkËZd dw„ GB KwkËY xZxd xQËld Æ×Ëlk xmqKËbk KwËQ AZøìæ ÌþíphwRd„ RygËd KLdI xmqËKk pwËZ iwk Lwdxd xZxd„ GLdI xZxd Ìjog xmqËKk Kaw þôkY KËkd ZwËbk iËcø AdøZi ikÉi Aw²Ök kDf, AwËdwtwk ÌpwËod I Awmkwf ËpwËod„ 
        BvËkxRk eÞxZ miËmk Awlyk ÌS^wK xQl GKU× Ìgmy„ gwgwk BâQw xQl MxdZ I BvËkxRËZ Wgl Adwoê xdËt ÌQËl RÖxWxmtwl lwBËd jwËg„ xKìç gwgwk Kaw xZxd kwLËZ ewËkdxd„ Ìmn ejêìæ xfxR… xdËt ÌlLw-erw KËkd„ xKìç MxdZ I BvËkxRk Dek Z^wk xgËmn bqZw kËtËQ„ jËmwk xRlw Æ×Ël awKwKwxld Gk xhx£ ÑZky pt„ 
        jËmwk xRlw Æ×Ëlk eÖkwZd AwKÚxZxUk hgdxU ÌhËŠ dZ×d hgd Kkwt Z^wk iËd GUw eyrw Ìbt„ ÌoB PiuKwk AwKÚxZxU Z^wk iËd GLdI ÌM^Ëa AwËQ„ GUw ÌhËŠ Ëflwk oit jËmwËk AgþÿwdkZ eÞw£ßd Qw¢kw GUwËK ÌKd Ìj g^wcw xbl dw Zw xdËt xZxd eÞmí ÌZwËld„ xZxd iËd KËkd Bx™xdtwkËK xbËt ÌoB AwKÚxZxU Awgwk xfxkËt Awdw oºg„ xRlw Æ×Ëlk GK eÖdzkxildy AdÖÅwËd owËgK iìèy ZxkK×l Bolwiop oiþæ MYøiwdø gøx£ßËK G gøwewËk DËbøwM xdËZ xZxd AdÖËkwc KËkxQËld„ 
        Æ×l Rygd Ìmn KËk 1954 owËl kwRmwpy KËlËR hxZê pd„ 1956 owËl xZxd GB KËlR pËZ AwB, Go, xo ewm KËkd„ 
        jËmwk xRlw Æ×Ëlk iZ kwRmwpy KËlRI Z^wk þôÙxZËZ ÌM^Ëa AwËQ„ oøw Ìglwt ebôw dbyk ewËr ÌgËé gËo ew S×xlËt gwbwi LwItw Awk g×Ëbk owËa Awœw iwkwk icøxbËt GK icÖk oit ÌKËUËQ kwRmwpyËZ„ xmqK Qw¢Ëbk iËcø xQl GKUw AìækŠ Ëilw Ìimw ËjUw GLd Awk ÌbLw jwt dw„ ekgZêyKwËl Kiê RygËd eÞËgËmk ek xZxd kwRmwpy KËlRËK xgšwËdk xgxhdí jìèewxZ xbËt owpwjø KËkËQd„ 
        1956 owËl xZxd XwKw xgmðxgbøwlËt xfxRË… hxZê pd„ 1959 owËl xZxd ebwaê xgšwd xghwËM KÚxZË£òk owËa GLwd ÌaËK Adwoê Ggv 1960 owËl Gi. Go. xo xWMÞy lwh KËkd„ 1961 owËl jÖ£ßkwËRøk Manchester University ËZ xe. GBP. xW KkËZ jwd Ggv 1965 owËl ÌoLwd ËaËK Theoretical Nuclear Physics G xe. GBP. xW xWMÞy lwh KËk ÌbËm xfËk AwËod„ DËlöLø Ìj, Æ×l ÌaËK xgmðxgbøwlt ejêìæ oKl ejêwËtk ekyqwt eÞai xghwËM xZxd AowcwkY KÚxZËZòk owËa D£êyYê pd„

Kiê Rygd :
        ewxKþæwd AwdxgK mx£ß KximËdk ÌPtwkiøwd W. AwB GBP Ioiwdy KZÚêK 1961 owËl W. miËmk AwlyËK AwdxgK mx£ß KximËd owxëUxfK Axfowk eËb xdËtwM bwËdk icøxbËt Z^wk Kiê Rygd ÂkØ pt„ iwýUwoê ekyqwk ÌkRwùU ZLdI Ìgk ptxd„ iÔlZ: ebwaê xgšwd xghwËMk xghwMyt eÞcwd eÞËfok ixZd ÌP#cÖkyk AwMÞËpk KwkËY xZxd GB PwKxkËZ ÌjwMbwd KËkd„ 
        Rdwg miËmk Awly 1960 owËl KËlwËiw eöwd Ælwkxme Ggv GKB owËl KidIËtla Ælwkxme ARêd KËkd„ KidIËtla Ælwkxme xQl Z^wk GKUw gr ARêd„ GB gwQwB KxixUËZ xQËld Z^wk GK xeÞt xmqK KwRy ÌiwZwpwk ÌpwËod„ Z^wkw Rdwg AwlyËK BëUwkxhD xdËt KidIËtla ÆlwkxmËek Rdø KxixUËZ dwi ewVwËld„ Aùe gtËo GB Ælwkxme ARêd xQl miËmk Awlyk Rdø GKxU gøxZ¢ßiy NUdw„ GZ Aùe gtËok KwkËY KidIËtla W. Awlyk exkgËZê xgKùe KwDËK ËPËtxQl, xKìç eÞËfok ÌiwZwpwk ÌpwËod ZwËKB GKiw¢ eÞwaêy xpËoËg oÖewxkm KËkd„ AgËmËn miËmk Awly GB ÆlwkxmexU ewd Ggv KlËiw eöwd ÆlwkxmexU xZxd ÌQËr Ìbd„ W. miËmk Awly ÌoB ÌaËK RygËd gÉ løwgËkwUwkyËZ KwR KËkËQd„ NÖËkËQd owkw xgËmð„ xe. GBP. xW xWMÞy lwh Kkwk ek 1965 owËl ÌbËm xfËk GËo xZxd XwKwt AwdxgK mx£ß ËKËëbÛ xoxdtk owxtxëUxfK Axfowk xpËoËg ÌjwM Ëbd„ Kiê bqZwk Rdø xZxd 1970 owËl AZøìæ Aùe gtËo AwdxgK mx£ß KximËdk exkPwlK xpËoËg bwxtZò ewd„ 1978 owl ejêìæ xZxd GB bwxtZò ewld KËkd„ 1961-1982 owl ejêìæ byNê 21 gQk jwgu W. Awly AwdxgK mx£ß KximËdk xgxhdí †kØZòeÔYê eËb gpwl xQËld„ 
        GKwËWxiK xfËÀ ÌdwËgl xgRty ewxKþæwËdk Axcgwoy eÞËfok AwgbÖo owlwi Ggv GUxiK GdwxRê KximËdk ÌPtwkiøwd I BDdwBËUW Ìdmd’Gk xoxdtk GøwWhwBRk W. AwB Go Ioiwdy Rdwg miËmk AwlyËK jËaÄ opËjwxMZw KËkxQËld„ xZxd miËmk AwlyËK owxtxëUxfK GøwWxixdËýUÛmd GËKgwËk pwËZ KlËi xmxLËtxQËld„ Z^wËbk GB opËjwxMZwk KwkËY W. miËmk Awly xgkl oóiwddw ARêd KËkd„ 
        1961 owËl Aw²Öo owlwËik ekwiËmê miËmk Awly iøwdËPýUwËk xMËtxQËld„ ËoLwËd oÖËjwM pËtxQl xgLøwZ xdDxKõtwk xfxRxoýU ‘lWê gÛwtwd fõwItwko’ I ‘oøwk oøwi GøwWItwWê’-Gk KwËQ xmqw lwh Kkwk„ W. miËmk Awlyk GKwËWxiK gøwKMÞwD« AËdK iRgÖZ pt„ 
        xe. GBP. xW. Kkwk ek AZøìæ Aùe gtËoB xZxd BëUwkdøwmdwl ÌoëUÛwl fk xatkyxUKøwl xfxRË…k GËowxoËtU Ìi¹wk pd„ GLdI ejêìæ xZxd Gk owËa jÖ£ß AwËQd„ Aw²Öo owlwi BëUwkdøwmdwl ÌoëUÛwl fk xaIkyxUKøwl xfxRË…k owËa MZ 40 gQk jwgu jÖ£ß ÌaËK H ÌoëUwËk Z^wk RygËdk owxtxëUxfK Køwxktwk I ewgxlËKmdËo iÔløgwd hÔxiKw ÌkËLËQd„ Awk Gk iwkfËZB xZxd owkw xgËmðk owxtxëUxfK KxiDxdxUk owËa jÖ£ß pËtËQd„ 
        1970 owl ÌaËK 1978 owl ejêìæ xZxd GUxiK GdwxRê ËoëUwËkk WwBËkƒk xQËld„ Z^wk GKwËWxiK gøwKMÞwD« Ggv xkowoê KwËRk Rdø 1973 owËl XwKw xgmðxgbøwlt GKUw Ìþemwl owBËUmËdk iwcøËi W. AwlyËK XwKw xgmðxgbøwlËtk Adwkwky eÞËfok Ag xfxR… KËk Z^wËK GKUw xgkl oóiwddw eÞbwd KËk„ 1982 owËl xZxd XwKw xgmðxgbøwlËtk ebwaê xgšwd xghwËMk AcøweK xpËoËg xdjÖ£ß pd„ 1992-1996 owl ejêìæ gwvlwËbm DdôÖ£ß xgmðxgbøwlËtk eÞxZÅwZw DewPwjê xpowËg bwxtZò ewld KËkd„ 2002 owl pËZ gZêiwd oit ejêìæ owDa BýU xgmðxgbøwlËtk eÞxZÅwZw DewPwjê xpowËg bwxtZò ewld KkËQd„ 

DdôÖ£ß xgmðxgbøwlËtk eÞxZÅwZw :         
        AwRËKk eÞxZxÅZ DdôÖ£ß xgmðxgbøwlËtk eÞai cwkdw Ìbd W. miËmk Awly„ 1976 owËl eÞai xZxd gwvlwËbm ÌUxlxhmËdk GK AdÖÅwËd DdôÖ£ß xgmðxgbøwlËtk Dek GKUw g£ßgø ÌkËLxQËld„ AËdËK ZwËK ewMl glËZ ÂkØ KkËlw„ GB DdôÖ£ß m²xU iwdÖnËK ÌgwSwËZ oit ÌlËMxQl Ëgm KËtK gQk„ owcwkY xgmðxgbøwlt ÌaËK GB xgmðxgbøwlt Ìj oóeÔYê xhdí Zw Gk MhyËk eÞËgm dw KkËl ÌgwSw jwËg dw„ AËdK PrwB Dukwt ewk pËt Ìmn ejêìæ 1992 owËl ZuKwlyd eÞcwd iìèy ÌgMi LwËlbw xRtwk AwiËl GB DdôÖ£ß xgmðxgbøwlt eÞxZÅw ewt Ggv eÞxZÅwZw DewPwjê xpËoËg xdËtwM ewd W. miËmk Awly„ e^wP gQk xZxd GB eËb xdËtwxRZ xQËld„ DdôÖ£ß xgmðxgbøwltËK oflhwËM MËr ÌZwlw xQl Z^wk RygËdk GKUw PøwËlx™v xgnt„ 1996 owËl W. miËmk Awly hwBo PøwËëolk xpËoËg Z^wk Ìitwb Ìmn KËk PËl AwËod„ 
        W. miËmk Awly gZêiwËd owDa BýU xgmðxgbøwlËtk DewPwjê„ xZxd DdôÖ£ß xgmðxgbøwlËtk DewPwjê awKwKwlyd oiËt ewúPwZø ÌbËmk AdÖKkËY ËoLwËd Ìj e¦xZ eÞËtwM KËkxQËld, ËoB xoËýUi owDa BýU xgmðxgbøwlËtI eÞËtwM KËkËQd„ jLd xZxd GB xgmðxgbøwlËtk pwl cËkxQËld ZLd ÌiwU Qw¢ovLøw xQl 107 Rd„ iw¢ 6 gQk oiËtk gøwgcwËd ËiwU Qw¢-Qw¢yk ovLøw 12 pwRwËkkI AxcËK DdíyZ KkËZ oqi pd„ xZxd GËqË¢ xdËRËK ofl iËd KËkd„ 

ËKwkwd I xgšwd xhx£K MÞìÿ kPdw : 
        1970 owËlk xbËK xZxd ÌKwkAwËdk xbËK S×ËK eËrd„ lqø KkËld ÌKwkwd jw gËl Awk Awikw jw Kxk AËdK Axil kËtËQ„ xZxd iËd KËkd ÌKwkwd Gid GKUw AeÔgê MÞìÿ jwk iËcø kËtËQ xgšwd PPêêwk Duowp, ÌlLw-erwk Duowp, ciê gdê xdxgêËmËn iwdÖnËK hwl Kkwk Duowp„ GB xgnt†Ëlw Z^wËK AwKÚÄ Kkwt xZxd I Z^wk KËtK opKiêy xiËl byNê 5 gQk AKõwìæ exkmÛi KËk xgšwd I BolwËik AwËlwËK MËgnYwiÔlK GKxU gB ÌlËLd„ gBxU “Bolwiy fwDË«md”-Gk “owËtxëUýU Bx«ËKmd Ad xb pxl ÌKwkwd” dwËi GKxU eÞËR˃k AcyËd 1990 owËl eÞKwxmZ pt„ GxU AËdKUw “ixko gÖK gwBËgl G« owËtëo”-Gk iZ„ xKìç GxU Z^wk ÌPËtI Ìgmy xgþæÚZ„ 
        W. Awly opKiêyËbk xdËt Awk GKUw gB xlËLËQd “iÖoxli KxëUÛxgDmd U× owËtëo G« ËUKËdwlxR”„ GLwdKwk ÌQËlËiËtkw RwËddw iÖoliwdËbk AMÞMxZ pËtxQl ÌKd, Zwkw ciêyt BdoewËkmd ÌeËt xKhwËg owËtëo Gk xbËK AMÞok pËtxQl„ 800 gQk cËk iÖoliwd’kw ÌþeËd šwËdk Ìj AwËlw ÌRòËlxQl ZwB ohøZwk AËdK ÌqË¢ GKUw xhx£hÔxi ÑZky KËkËQ„ Awk GUwk Dek xhx£ KËkB gBxU kPdw KËkËQd„ Gk ek AwkI Ìgm KËtKxU gB xZxd kPdw KËkËQd„ 
        2003 owËl xZxd iøwaËixU… (ÌgÛBd U×xtýUwk) dwËi GKxU gB kPdw KËkËQd„ Z^wk iËZ MxdZ eÞKÚxZk hwnw„ MxdËZk xhx£ hwl dw pËl ZKê Kkw jwt dw„ xZxd iËd KËkd iøwaËixU… GKUw lxRK„ gBËtk iËcø Gog xgnt AZøìæ oÖëbkhwËg Z×Ël cËkËQd W. miËmk Awly„

AwMÞËpk xgnt :         
        AwMÞËpk xgnËtk iËcø GKxU pËâQ xgšwd Awk AdøxU pËâQ ciê„ ciê glËZ xZxd ÂcÖiw¢ BolwiËK dt oKl ciêËK gÖxSËtËQd„ xZxd iËd KËkd xgšwd I cËiêk iËcø GKUw bwkØd ÌjwMoÔ¢ kËtËQ„ Gk iËcø ÂcÖ mÛÅwËK Deodwk iËcø oyiwg¦ awKËl PlËg dw„ iwdÖËnk Rdø, oiwËRk Rdø, ÌbËmk Rdø, xdR cËiêk iwdÖn I Adø cËiêk iwdÖËnk Rdø KwR KkËZ pËg„ AwMÞËpk Adø xgntxU pËâQ - 
        (K) xgšwd I eÞjÖx£ßk RdxeÞt KkY (xZxd ÌkxWI I ÌUxlxhmËd xgšwd I eÞjÖx£ß oóexKêZ eÞwt 300xUkI Ìgmy xgnt Deþÿwed KËkd)„ 
        (L) ZÚZyt xgËmðk xgšwd I eÞjÖx£ß Ddítd oóexKêZ xgntwxb„ 
        (M) xgšwd I cËiêk iËcø owi™oø„
xZxd xgxgxoËZ owBËtëo I KwlPwËkk Dek g£ßgø xbËtËQd„ 

        GQwrw xZxd xgšwd I MxdZ xgnËt xmqwbwËd Mhyk AwMÞp Ìgwc KËkd„ xZxd RdMËdk iËcø xgšwd RdxeÞt Kkwk RËdø BUwlyk TWNSO (Third World Network of Scientific Organization) KZÚêK xgËmn eÖkûKwk lwh KËkd„ 

MËgnYw :         
        GZxKQÖk ewmwewxm xZxd ÌgmxKQÖ xgnt xdËt MËgnYw KËkËQd„ Gk iËcø AdøZi pËâQ - 
        1) xfxRË… owxtxëUxfK MËgnYw 
        2) ciê xdËt MËgnYw 
        3) iwdÖËnk Dek MËgnYw 
        4) KxgËbk idd xdËt MËgnYw 
        5) dRkØl I kgyëbÛdwaËK xdËt MËgnYw 
        6) AwiwËbk ÌbËmk Ddítd xdËt MËgnYw 
        7) xixWtw†ËlwËK xKhwËg DdítËdk xbËK xdËt Awow jwt Zw xdËt MËgnYw„ 
        Aaêwu iwdÖËnk RygËdk oKl xbK xdËtB xZxd hwËgd„ RygËd ÂcÖ kØxU kØxR ÌkwRMwËkk Rdø xfxR… xdËt xZxd eËr awËKd xd, Gk gwBËk AËdK xgnt xdËt xZxd MËgnYw KËkËQd„ Z^wk iËZ oiþæ xgmðUwËK gÖËKk iËcø þÿwd xbËZ pËg„


MËgnYw iÔlK eÞg¬ :         
        AwìæRêwxZK LøwxZ oóedí gÉ ex¢Kwt W. Gi. miËmk Awlyk AovLø MËgnYw iÔlK eÞg Qwew pËtËQ„ xZxd oxóixlZhwËg xdiíxlxLZ gB†xl kPdw KËkd„ 
        (i) Scientific Indications in the Holy Quran (exg¢ ÌKwkAwËd xgšwd oóexKêZ xdËbêmYw„ BolwxiK fwDË¡md XwKw KZÚêK 1990, 1995 I 2000 owËl eÞKwxmZ) 
        (ii)  xgšwd I eÞjÖx£ßËZ iÖoliwdËbk Agbwd„ (BolwxiK fwDË¡md, XwKw KZÚêK 1996 owËl eÞKwxmZ) 
        (iii) BRAIN TWISTER (Delightful Mathematics) (2002 owËl eÞKwxmZ„ ISBN 984-32-0319-4)

AwìæRêwxZK oóeKê :         
        AwìæRêwxZK oóeKêUw iÔlZ: bÖ’hwËg MËr DËVËQ„ Gk GKxU pËâQ owxtxëUxfK xkowPê-Gk Rdø„ Ìj KwkËY xZxd BëUwkdøwmdwl ÌoëUwk fk xaIxkxUKøwl xfxR…-Gk owËa j֣߄ AdøxU pËâQ xZxd gwvlwËbmy GKwËWiy G« owËtëo Gk ÌfËlw I gZêiwËd Gk ÌeÞxoËWëU„ G KwkËY xgËmðk xgxhdí ÌbËmk GKwËWxiK owËtËëok owËa Z^wk ÌjwMwËjwM kËtËQ„ xZxd BëUwk GKwËWxiK eøwËdËlk Gx…xKDxUh KxixUk oboø„ ZwËbk owËa xZxd RËtëU eÞMÞwi KËk awËKd„ 
        eÞËfok Awly gwvlwËbm ebwaê xgšwd oxixZ, gwvlwËbm xgšwd GKwËWiy, RWêwd BolwxiK xgšwd GKwËWxi, BUwlyk Trieste G AgxþÿZ Third World Academy of Science eÞhÙxZ ovMVËdk oóiwxdZ Fellow „ 
        GQwrwI xZxd BUwlyk Trieste mpËk AgxþÿZ Abdus Salam International Centre for Theoretical Physics Gk Honorary Associate Ggv GB AwìæRêwxZK ovþÿwk RdôlMí ÌaËKB MËgnYw KËiêk iwcøËi Gk owËa xZxd RxrZ AwËQd„ gZêiwËd xZxd Bangladesh Academy Gk Science Gi President.
        AwìæRêwxZK oóeËKêk G bÖxU KwkY QwrwI Awk GKUw pËâQ ciê I xgšwd xhx£K xPìæw„ xgËmðk Ìjog Bolwiy ovþÿw AwËQ ZwËbk WwËK Rdwg miËmk Awly ÌoLwËd AvmMÞpY KËkd„

oóiwddw :         
        xgšwd I Bolwi oóexKêZ xgnËt MËgnYwk Rdø BolwxiK fwDË«md W. Gi miËmk AwlyËK kwÄÛythwËg eÖkÆÚZ KËk„ 
        AwdxgK mx£ß KximËd KiêkZ Agþÿwt 1973 owËl XwKw xgmðxgbøwlt Z^wk xmqwRygËdk owflø I MËgnYwiÔlK KËiê AowcwkY KÚxZËZòk Rdø Z^wËK Honorary Professor of Physics xpowËg þñyKÚxZ xbËt GK xgkl oóiwd eÞbwd KËk„ XwKw xgmðxgbøwlËtk BxZpwËo GxU GKxU Addø NUdw„ 
        1974 owËl ewkiwdxgK ebwaê xgšwËd xgËmn AgbwËdk Rdø XwKw xgmðxgbøwlt Zw^ËK pxkeÞodí kwt þñYêebK eÞbwd KËk„ 
        1985 owËl gwvlwËbm xgšwd GKwËWiy Zw^ËK MËgnYwk þñyKÚxZ xpowËg GKwËWiy þñYêebK eÞbwd KËkd„ GQwrwI xZxd RMbymPëbÛ goÖ þñYêebK, AwKkwi Lw^ þñYêebK, iwbwi ÌZËkow þñYêebK I hwowdy þñYêebK lwh KËk„ 
        2005 owËl xZxd Lwd gwpwbÖk AwpowdDlöwp þñYêebK lwh KËkd„ 
        2000 owËl ItwÀ BËdwËhmd fwDË«md Zwk Ìokw eÖkÆwk xpËoËg miËmk AwlyËK Adwkwky Ìi¹wk KËkËQd„ Gk Aaê GKkKi xgËmðk owxtëUxfK xgxhdí gxWk owËa jÖ£ß pItw„ 
        ZÚZyt xgËmðk xgšwdyËbk GKUw Ìfwkwi Third world Academy of Science Gk Fellow pËtxQËld 1989 owËl„ GUw xQl GKUw bÔlêh oóiwddw„

xixWtw gøx£ßZò :         
        xgxhdí ÌUxlxhmËd 500-Gk AxcK AdÖÅwËd W. miËmk Awly AvmMÞpY KËkËQd„ eÞaËi gwvlwËbm ËUxlxhmËd xgšwd xgxP¢w eËk dZ×d xbMËìæk icøxbËt xixWtwËZ xdtxiZ AdÖÅwd Kkwk oÖËjwM ewd„ GB AdÖÅwËdk iwcøËi xZxd iwdÖnËK AZøìæ opR okl hwnwt ÌgwSwËZ ÌPÄw KkËZd Ìj AwMwiy xbËdk Ìj xgšwd I eÞjÖzx£ß Zw xgËmðk ÌPpwkwËK xK KËk ewËùU ÌbËg ? xK KËk Rygd jw¢wËK exkgZêd KkËg ? AdÖÅwdxU GKUwdw byNê 12 gQk PËlxQl xgxUxhËZ„ 
        ekgZêyËZ Bolwi I xgšwd dwËi Awk GKUw AdÖÅwd KkËZd„ GLwËd xZxd iwdÖnËK ÌgwSwËZ ÌPËtxQËld Ìj ÂcÖ ciêyt AwPwk AdÖÅwd xbËt pËg dw AwRËKk xgËmð xgšwd I eÞjÖzx£ß Ìj GKUw mx£ß Ëbm MVËdk Rdø pwxZtwk Ìo oóeËKê ÌKwkwd pwxbËok AwËlwËK gøwqw KkËZd„ (ÌgwSw jwtxd) 
        xgxUxh QwrwI GxUGd gwvlw, PøwËdl AwBop xgxhdí oøwËUlwBU xUxh PøwËdËl gÉ AdÖÅwËd xdtxiZ AvmMÞpd KËk awËKd„

ewxkgwxkK Rygd :         
        Rdwg Awlyk ewxkgwxkK Rygd ÂkØ pt 1961 owËl itidxovËpk ÌiËt owËKgw Awlyk owËa„ Z^wkw bÖB eÖ¢ oìæwËdk RdK„ þèy owËKgw Awly Nuclear Physics Gk GKRd KÚxZ Qw¢y xQËld„ xZxd Manchester University ÌaËK Nuclear Physics G Masters KËkd„ xmqwRygËd ÌmÛÅ Qw¢y xpowËg xZxd Gold Medal eÖkûKwkI ÌeËtËQd„ xgËbËm xmqw MÞpËYk ek xZxd gwâPwËbk ÌlLwerwk gøwewËk iËdwËjwMy pd„ xZxd iwdkwZ BåUwkdøwmdwl Æ×Ëlk xeÞëoyewl xQËld„ gZêiwËd xZxd iøwkyK×ky Æ×Ëlk eÞxZÅwZw xeÞëoyewl xpËoËg KZêgøkZ„ Z^wk bÖB ÌQËlk iËcø gr ÌQËl Rymwd Awly gZêiwËd AaêdyxZËZ xe. GBP. xW KkËQd„ ÌQwU ÌQËl ÌRpwd Awly Texas Instruments G KwR KkËZd, gZêiwËd xZxd jÖ£ßkwËÄÛk Michigan-G KiêkZ AwËQd„

þñËbm eÞyxZ :         
        W. Gi. miËmk Awlyk xdR ÌRlw jËmwËkk eÞxZ kËtËQ eÞgl hwlgwow„ xZxd jËmwËkk ÌKwd ÌjwMø ÌlwK ÌeËl Z^wËK jawja RwtMwt eÞxZxÅZ Kkgwk DËbøwM MÞpY KËkd„ xmqwMZ ÌjwMøZw AdÖjwty xZxd jËmwËkk ÌlwKËbkËK DdôÖ£ß xgmðxgbøwlËt xdËtwM Ìbgwk jawowcø ÌPÄw KËkËQd Ggv ofl pËtËQd„ 
        xZxd BâQw KËkd jËmwËkk ÌQËlkw erwËmwdw KËk Ìjd hxgnøËZ gr xKQÖ pt„ Awk G RËdøB jËmwËkk ÌQËlËbk owËa owqwu pËl xZxd ZwËbk ÌK hwl hwËg ÌlLwerw Kkwk ekwimê Ìbd„ xZxd Awmw eÞKwm KËkd “jËmwËkk gÉ ovLøK ÌQËl ÌiËt ZwËbk xdxbêÄ Mx¡k iËcø ÌaËK Ìgk pËt AwoÖK Ggv DâP xmqw MÞpY KËk ÌbËmk oóiwd gËt AwdÖK„ Gkw jxb xexQËt awËK ZwpËl jËmwËkk ÌKwd Ddítd pËg dw”„ 
        xZxd iËd KËkd jËmwËk GKxU xgmðxgbøwlt eÞËtwRd„ jËmwk mpËkk Dek xbËt gËt jwItw Ñhkg dbyxUk gZêiwd Agþÿw ÌbËL xZxd Dx§Mí„ xZxd iËd KËkd LdËdk iwcøËi GUwËK eÖdkRyxgZ Kkw oºg„ dbyxU PwlÖ KkËZ ewkËl jËmwk Zwk eÞwd xfËk ewËg„ xZxd LÖg ÌPÄw KkËQd dbyxU LdËdk iwcøËi Zwk eÞwd xfxkËt AwdËZ, Awk G RËdøB xZxd jËmwËkk ÌRlw eÞmwoËKk owËa ËjwMwËjwM KËkËQd„ 

oóewbdw :
Ëiw: pwowdÔŒwiwd xgeÖl
mwxiDl Awxid mwìæ